O co tyle zamieszania?
Polityki horyzontalne czyli zasada równości kobiet i mężczyzn, zasada równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób o specyficznych potrzebach oraz zasada zrównoważonego rozwoju to nic nowego. Od początku naszej obecności w Unii Europejskiej te zagadnienia przewijały się mocniej lub słabiej. Dużo środków poszło w perspektywie 2007-2013 na zasady równościowe. Wówczas po raz pierwszy zaczął obowiązywać standard minimum w projektach finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Podobnie wówczas postawiliśmy na dostępność twierdząc, że osoby niepełnosprawne też muszą mieć dostęp do wszystkich przestrzeni budynków użyteczności publicznej modernizowanych ze środków europejskich, a nie tylko do wybranych pięter.
Minęło kilkanaście lat. Nasze projekty są charakteryzują się wysokim stopniem innowacyjności, specjalizacji, zaawansowania. Na proste inwestycje w linie produkcyjne praktycznie nie ma środków dotacyjnych. Oczekujemy, aby inwestycje były wynikiem nowatorskich prac badawczo – rozwojowych. Na środki w modernizację budynku Muzeum też nie ma co liczyć, chyba że zaproponujemy w ramach tego samego projektu działania edukacyjne, cyfrowe, angażujące społeczność lokalną, biznes oraz świat nauki. Podobnie jest z politykami horyzontalnymi.
Czas pierwszej fali edukacji w tym obszarze minął. Teraz oczekiwaniem Komisji Europejskiej jest, aby każdy projekt lub przedsięwzięcie finansowane ze środków unijnych w ramach Funduszy Europejskich na lata 2021-2027 oraz Krajowego Planu Odbudowy realizował zasady równościowe. Czyli nie wystarcza nam, że projekt, jak czasami piszą Beneficjenci „nie będzie nikogo dyskryminował” ani „nie będzie zatruwał środowiska”. No nie! To tak jakbyśmy oczekiwali pokojowej nagrody Nobla tylko dlatego, że właściwie nie mamy sobie nic do zarzucenia 😉. Dziś oczekujemy konkretnych pozytywnych działań.
Równość kobiet i mężczyzn
W obszarze równości kobiet i mężczyzn każdy projekt zarówno ten związany z utworzeniem nowych miejsc w przedszkolu i edukacją kadry nauczycielskiej, jak i związany z budową oczyszczalni ścieków czy systemu cyberbezpieczeństwa, może i powinien realizować konkretne działania wzmacniające tę politykę. Zaczynając od rzeczy najprostszych – umożliwienie zespołowi zarządzającemu pracy zdalnej lub w elastycznych godzinach rozpoczynania i kończenia pracy, tak aby łatwo było godzić pracę w projekcie z koniecznością zawiezienia lub odbioru dzieci ze żłobka, przedszkola lub szkoły, a rodzica z dziennego domu opieki medycznej. Lub nieco ambitne stosowanie języka równościowego, czyli feminatywów w komunikacji dotyczącej projektu. Jednym z obowiązków projektodawcy jest zamieszczenie na stronie internetowej informacji o projekcie, w tym wskazanie grupy docelowej. Czy naprawdę nie do przejścia jest sformułowanie, że „z efektów projektu korzystać będą mieszkanki i mieszkańcy naszej Gminy”. Już w 2019r Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN ogłosiła w tej sprawie swoje stanowisko, wskazując że „w polszczyźnie potrzebna jest większa, możliwie pełna symetria nazw osobowych męskich i żeńskich w zasobie słownictwa. Stosowanie feminatywów w wypowiedziach, na przykład przemienne powtarzanie rzeczowników żeńskich i męskich (Polki i Polacy) jest znakiem tego, że mówiący czują potrzebę zwiększenia widoczności kobiet w języku i tekstach”. Uważność na zamieszczanie na stronach projektowych zdjęć prezentujących zarówno kobiety jak i mężczyzn w pozytywnych, aktywnych, niestereotypowych rolach jest oczekiwaniem Komisji Europejskiej. Niedopuszczalne jest jednak wzmacnianie barier równościowych, a tak się dzieje jeśli kobiety w projekcie zarabiają mniej niż mężczyźni za podobną pracę wymagająca analogicznych kompetencji czy jeśli zamieszczone na stronie projektowej, będącej przecież rezultatem projektu, zdjęcie wzmacniające stereotypy płci – np. na pierwszym planie pan dyrektor podpisujący umowę czy przemawiający w związku z uzyskaniem dofinansowania, a w tle koordynatorka projektu pokazana w cieniu dyrektora, w roli asystencko-sekretarskiej ☹.
Dostępność w projektach
Druga zasada, zasada równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób o specyficznych potrzebach ma zagwarantować wszystkim osobom, niezależnie od indywidualnych, czasowych lub stałych ograniczeń, pełnoprawny dostęp do udziału, użytkowania, zrozumienia, komunikowania się i skorzystania z efektów projektów. Pełnoprawny dostęp oznacza, że każda osoba będzie mogła korzystać ze środków transportu, środków trwałych i usług w taki sposób, aby nie czuła się w jakikolwiek sposób dyskryminowana czy stygmatyzowana. Nadal nieczytelne? Posłużmy się przykładem. Tramwaj w pełni dostępny to taki, z którego pasażerki i pasażerowie mogą korzystać samodzielnie bez angażowania innych pasażerów czy motorniczego lub motorniczej. Jeśli jest potrzeba wysunięcia rampy podjazdowej umożliwiające wjazd „do” i wyjazd „z” tramwaju, to uruchamiają ją z zewnątrz oraz wewnątrz stosownym, widocznym i prostym w obsłudze przyciskiem.
Główna zmiana wobec dotychczasowego podejścia, dotyczy rzeczywistej równości na tych samych prawach w dostępie i korzystaniu z efektów projektu. Nie jest dopuszczalne, aby wejście dla osób czarnoskórych znajdowało się z tyłu budynku, a dla białych z przodu. To jest stygmatyzacja. To dlaczego zgadzamy się na wejście dla osób z niepełnosprawnościami od tyłu budynku, bo tam zainstalowaliśmy windę, a od przodu dla pozostałych, usprawiedliwiając taką decyzję brakiem możliwości architektonicznych. Przecież to jest to samo.
Zrównoważony rozwój, w tym zasada DNSH
I ostatnia zasada. Jak pogodzić rozwój z troską o środowisko – wchodząc w projekty europejskie 😊. Nie wystarczy obecnie przedstawić opinii, że nasz projekt nie wywiera istotnej presji na środowisko. Oczekuje się pozytywnych, wzmacniających, proekologicznych działań. Jeśli w projekcie planowane są prace budowlane, oczekuje się zobowiązania wykonawcy do recyklingu części materiałów budowlanych na miejscu budowy i wykorzystaniu ich np. do podbudowy planowanych elementów. Jeśli będziemy zamawiać urządzenia, zobowiążmy dostawcę do użycia opakowań poddających się w pełni recyklingowi, a same urządzenia niech spełniają wysokie klasy energetyczne. W ramach zarządzania organizujmy część spotkań online, wprowadźmy podpis elektroniczny i elektroniczny obieg przynajmniej części dokumentów. Gdy szukamy firmy cateringowej wskażmy w opisie przedmiotu zamówienia wymogi dotyczące naczyń wielokrotnego użytku, w miejsce jednorazowych. Proste, drobne rzeczy, ale przemnożone przez liczbę projektów i przedsięwzięć robią ogromną różnicę.
Konsekwencje nieprzestrzegania zasad horyzontalnych
Jeśli ktoś jest nadal nieprzekonany i uważa stosowanie zasad horyzontalnych za nową modę europejską, spróbujmy popatrzeć na to od strony finansów. W przypadku stwierdzenia naruszeń zasad równościowych Instytucja może zobowiązać odpowiednio Beneficjenta lub Ostatecznego Odbiorcę Wsparcia do realizacji działań naprawczych, wskazując termin na ich wdrożenie.
W przypadku rażących lub notorycznych naruszeń zasad równościowych lub uchylania się Beneficjenta lub Ostatecznego Odbiorcy Wsparcia od realizacji działań naprawczych, Instytucja może uznać część wydatków w projekcie za niekwalifikowalne w całości lub w części. Nie ma zgody Komisji Europejskiej na finansowanie projektów nierealizujących zasad horyzontalnych. W listach sprawdzających do wniosków o płatność pojawiają się pytania o realizację zasady równości kobiet i mężczyzn , dostępności czy DNSH. Część Beneficjentów lub Ostatecznych Odbiorców Wsparcia będzie zobowiązana do przedstawienia najpóźniej przy końcowym rozliczeniu projektu Raportu z wdrożonych polityk horyzontalnych. Dlatego już dziś warto sprawdzić co zostało zapisane we wniosku o dofinansowanie, zastanowić się jakie konkretne, pozytywne działania możemy podjąć realizując projekt. A następnie wdrożyć ten plan i udokumentować jego realizację w postaci raportu końcowego.
Autorka: Ingrid Szrajer
Kategorie: Inne